Nàng tiên trong ta

03/12/2021
381 Lượt xem

Á phiện là nàng tiên nâu, đưa các tiên ông ôm bàn đèn đi mây về gió, Endorphin khác nào nàng tiên luôn ở trong ta làm nhẹ cơn đau, đưa con người bay bổng.

Làm sao gặp được nàng tiên 

Lúc nào nàng tiên hiện ra. Có khi nào bạn tìm hiểu vì sao mình thấy nhẹ nhõm sau một chuyến chạy bộ, hay sau trận cười đã đời, ngộ nữa là lúc ăn cơm cắn vài trái ớt hiểm. Thơ thới có thể kéo dài tới 12 giờ, nhiều người có thể giải thích trên cơ sở khoa học. Đó là lượng hormon endorphin được ứa ra. Nhiều chuyện làm endorphin trào ra.

Chính yếu nhất là stress sự đau đớn. Vùng dưới đồi phát hiện ra cái đau thì ra lệnh " thôi đừng kêu đau nữa" ( hoặc là đừng đụng vào cái chảo nóng)- Vùng dưới đồi là bầu sô điều khiển dàn hòa tấu nội tiết, quyết định khi nào cần ăn, khi nào bé gái dậy thì và khi nào cần một liều mạnh endorphin... Khi một vùng nào của não kêu gọi cần endorphin, vùng dưới đồi chuyển lệnh tới tuyến yên làm việc, lệnh tới các nơron nhả endorphin, endorphin tìm đường tới các thụ thể.

Tập thể dục, tốt cả thân tâm. Thể dục nâng đỡ tinh thần chúng ta, do tăng endorphin làm giảm các hormon stress ( chẳng hạn ). Chỉ cần mười phút  tập nhẹ cũng giúp tinh thần thơ thới. Tập luyện cường độ cao dễ làm tăng endorphin. Những người thường xuyên luyện tập, hồi phục sau cơn trầm cảm nhanh hơn và tâm thần giữ được tốt vào lúc tuổi cao.

Ái ân tột đỉnh. Chạy một giờ đạt được sung độ của endorphin, nhưng còn tùy cơ thể. Bác sĩ Fuhrman nhận định thêm :" Bản thân tôi cho rằng tột đỉnh ái ân là cách rất hay để endorphin ồ ạt chảy ra. Làm tình gắng sức ít hơn, mà lại lâng lâng hơn".Mới đây thôi, người ta thấy cảm giác ngất ngây khi ân ái lên tột đỉnh có liên quan đến endorphin. Lượng hormon này có thể tăng lên 200% từ lúc bắt đầu cho đến dứt cuộc mây mưa. Endorphin đem đến một cảm giác lâng lâng an bình. Bác sĩ David Weeks, tác giả cuốn sách Các bí ẩn của sự siêu trẻ thấy có mối liên hệ giữa tình dục lành, endorphin và sự tươi trẻ.

Mang nặng đẻ đau. Thật thú vị, endorphin giúp bà mẹ mang nặng  được, lại giúp chịu được đẻ đau. Cơn đau chuyển dạ thật cần thiết. Não tiết ra hormon, chất này làm tử cung co thắt, gây cơn đau đẻ, cảm giác đau báo cho não tiết ra endorphin, hormon này giúp bà mẹ thấy khỏe hơn. Não lại nhả thêm oxytocin tạo cơn co thắt, cứ thế... Sau khi sinh, hình như endorphin cùng với ocytocin góp phần cho mẹ con gắn bó, thật đẹp.

Liệu pháp cười. Cái cười bằng mười thang thuốc bổ. Cười làm quên sầu muộn, làm hạ huyết áp, cười làm tăng sức khỏe đề kháng. Các nhà nghiên cứu cho thấy cười làm não nhả ra nhiều endorphin và serotonin. Hay chất này nắm tay nhau giúp ta khoan khoái. Vào thập niên 1970, Norman Cousins xuất bản một cuốn sách kể lại ông dùng phim hài để giảm cơn đau của mình. Năm 1989, một bài báo của Hiệp hội Y học Hoa kỳ của một nhà khoa học Thụy Điển cho biết : " Liệu pháp cười giúp cải thiện cuộc sống của những bệnh nhân mang bệnh mãn tính". Văn hào Mark twain thì nói : " Nhân loại chỉ có một vũ khí thật sự hiệu quả, đó là cái cười". Hiệu quả của toa thuốc cười là làm endorphin trào ra tự nhiên.

Chỉ một miếng chocolat. Người tình sủng ái của vua Louis XIV, quý bà de Pompadour nước Pháp thường uống một tách chocolat nóng. Chocolat chứa chất phenylethylamin, kết hợp với đường, caffeine làm tiết ra serotonin và endorphin, hai hormon sảng khoái. Một nghiên cứu nữa của đại học Havard cho biết những người ăn Chocolat sống lâu hơn, nên nhớ, 1-2 miếng một ngày thôi

Nghiền cay. Nhiều người ăn cơm thiếu ớt là ăn mất ngon. Nghiền cay rồi. Đâu có sao. Chất capsaicin trong ớt đến tiếp xúc với lưỡi cho cảm giác cay, cơ thể thấy " cơn đau" liền tiết ra endorphin. Thức ăn cay làm ghiền, chỉ là ghiền lành. Ớt cay giúp thấy ngon. Thức ăn cay tốt cho sức khỏe mà.

 

Nỗi đau. Tự kỷ, trầm cảm và endorphin. Người khỏe mạnh đủ sức vượt qua tress và cơn đau, Mức endorphin bất thường có thể thấy ở các bệnh nhân tâm thần như là bệnh tự kỷ hay trầm cảm. Người bệnh tự kỷ có thể sản xuất quá nhiều endorphin nên không cần tiếp xúc với thế giới chung quanh. Còn người bị trầm cảm thì lại không đủ endorphin để vượt qua nỗi đau và áp lực xã hội.

Á phiện trời cho

Endorphin bắt nguồn từ hai chữ " endogenous + morphine " nghĩa là morphin ở trong cơ thể.  Thật kỳ diệu, trong người chúng ta có sẵn morphin. Đây là á phiện trời cho mà. Cơ thể chống lại được cái đau, lại cho ta cảm giác lâng lâng.

Các endorphin là những polypeptid chứa 30 acid amin thường được tạo ra trong các thời kỳ stress, endorphin chặn đứng các tín hiệu do hệ thần kinh gửi đến. Cơ thể con người sản xuất khoảng 20 chất endorphin khác nhau. Bêta  endorphin là hoạt chất mạnh nhất vào não và cơ thể trong lúc vận động thể dục, đây là một loại hormon peptid, được kiến tạo từ Tyrosin. Thật ngộ nghĩnh, cấu trúc phân tử tương tự với morphin. Endorphin tạo ra bốn tác dụng chính cho  cơ thể : Tăng cường sức đề kháng, giảm nhẹ cơn đau, làm bớt stress, chậm sự lão hóa. Endorphin không phải là một phân tử đơn độc, có nhiều dạng, mạnh gấp bội các thuốc chống đau của người làm ra , mà không gây nghiện. Endorphin ráp vào các thụ thể chống đau  nằm trong bộ não, tủy sống và các đầu dây thần kinh.

Tìm ra vai trò của các endorphin vào  năm 1975. Vào những năm 1960, nhà nghiên cứu Choh Hao Li, Đại học California tại San Francisco nghiên cứu tuyến yên để tìm các chất có vai trò chuyển hóa chất mỡ. Ông thu thập được 500 tuyến yên khô của lạc đà. Chẳng tìm thấy gì. Li lại phân lập được chất bêta endorphin của lạc đà, không dính líu giò với chất chuyển hóa mỡ. Cứ để dành đó.

Năm 1973, nhiều nhóm nghiên cứu ở Thụy Điển, Mỹ thấy bộ não chứa các thụ thể tiếp nhận các chất gây nghiện như morphin. Sao lạ vậy ? Não người lại chứa thụ thể tiếp nhận morphin, tinh chất của loại hoa gốc ở Trung Đông. Năm 1975, John Hughes và Hans Kosterlitz tìm ra một acid amin ở óc não, đặt tên enkephalin ( nghĩa là ở trong đầu). Chất này có vài tính chất của morphin. Vậy là hiểu được trong nao có thụ thể tiếp nhận morphi. Sau đó Hao Li nhận ra bêta endorphin của mình có chứa enkephalin. Các nhà khoa học hiểu được não có các thụ thể tiếp nhận các chất chốngđau do tuyến yên nhả ra khi có tress nhiều.

các endorphin là phần thưởng riêng cơ thể cho khi chúng ta làm tốt cho mình : Thể dục, cười vui, ân ái, xoa bóp, ăn một ít chocolat, cắn 1 trái ớt... Thân thể ta khác nào chốn bồng lai và có một nàng tiên luôn ở trong ta. Biết bao yêu quý nàng tiên.

Vùng dưới đồi - tuyến yên- hệ nội tiết và sự hồi chỉnh ( kiểm soát ngược )




Nguồn: Trích từ " Kỳ diệu dàn hòa tấu nội tiết " GS.TS. BS Nguyễn Chấn Hùng
NỘI DUNG CHÍNH